De Netflix-serie Messiah zorgt nogal voor wat reuring. Sommige moslims en christenen zijn niet zo gecharmeerd van deze 21e eeuwse interpretatie van de wedergekomen Isa/Jezus. Anderen kunnen niet stoppen met kijken. Maar waar kijken we eigenlijk naar?

De Australische regisseur Michael Petroni schoot zijn film onder andere in Jordanië dat in december 2019 aan Netflix vroeg om Messiah niet daar beschikbaar te maken. Niet dat Netflix daaraan gehoor gaf overigens, maar het geeft wel aan dat het om explosief materiaal gaat. Het is een Netflix-serie die de tongen in beweging brengt. Dat komt mede door de verhaallijn van Messiah en hoe het allemaal in beeld is gebracht.

De enigmatische Al-Masih (Mehdi Dehbi) speelt zijn rol van Messias met verve. Hij is mysterieus, afstandelijk en dichtbij tegelijk, citeert even moeiteloos uit de Koran als uit het Oude en Nieuwe Testament, stuurt zandstormen af op de troepen van Islamitische Staat die Damascus belegeren en loopt met groot gemak over het water van het Lincoln Memorial in Washington. Nooit geeft hij rechtstreeks antwoord, maar met een wedervraag, een raadsel of een veel betekenende stilte. Hierdoor wordt Al-Masih een soort leeg vat waarop verschillende mensen verschillende identiteiten kunnen plakken.

Voor de Amerikaans dominee Felix Iguero (John Ortiz) is hij de Jezus over wie hij wekelijks predikt in zijn kerk, voor de Palestijnse puber Jibril Medina (Sayyid El Alami) is hij de bevrijder van de Israëlische overheersing, en voor de moeder van een aan kanker lijdend meisje betekent hij de enige hoop op genezing van haar dochter.

CIA

Niet iedereen is overigens direct overtuigd van Al-Masih’s goede bedoeling, noch van zijn goddelijke oorsprong. De CIA en de FBI zitten hem in Israël en later de Verenigde Staten op de hielen. CIA-workaholic Eva Geller (Michelle Monaghan), beschuldigt hem van banden met Rusland, van politieke affiliatie met de (fictionele) Oscar Wallace die sociale onrust predikt in zijn strijd tegen het kapitalisme. En zelfs van manipulatie van de Amerikaanse president, die in Messiah niet per ongeluk een mormoon blijkt te zijn. De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, zoals ze zichzelf noemen, kent een sterke theologische traditie over een acute terugkeer van Jezus op aarde.

Regisseur Petroni heeft geen haast en soms is dat irritant. Zo heeft de regisseur er een handje van verschillende shots meerdere keren achter elkaar te laten zien, vooral als de geportretteerde heftige emoties beleeft of diep nadenkt. De gemiddelde kijker heeft aan veel minder genoeg om de pointe mee te krijgen en wil niet aan het cinematografische handje worden meegenomen. Maar aan de andere kant is dit ‘twijfelend’ filmen ook wel een fraaie illustratie van de belangrijkste spanningsboog van de serie.

Is Al-Masih waarlijk de door de drie Abrahamitische religies voorzegde en verwachte verlosser van de wereld of gaat het om een kwaadaardige charlatan die een onbekende maar ongetwijfeld egoïstische agenda najaagt? En de regisseur slaagt erin om de kijker meerdere malen van kant te laten wisselen, een spanning die zelfs wordt volgehouden tot en met het einde van het tiende deel en daarmee dient als cliffhanger voor het al voorzichtig gesuggereerde tweede seizoen.

Waar de ‘Messias’ vaak op inzoomt, is het idee dat elke mens emotioneel-psychologisch beschadigd is. ‘Je moet je lasten afschudden’, zo zegt Al-Masih, ‘de pijn, de schaamte. Laat het allemaal achter je, ontdoe je van dat alles. Alleen dan kan je jouw waarheid spreken.’ Het lijkt zo van een inspiratiekaart te komen of uit een show van Oprah Winfey of van de website van de eerste de beste digital goeroe. Maar in Messiah wordt duidelijk dat ellende en verdriet geen mens voorbij gaan. Zo kampt de Israëlische veiligheidsagent Aviram Dahan (Tomer Sisley) met een overspelige vrouw en een gewelddadige keuze uit zijn professionele verleden.

Manipulatie

Daarmee is overigens iedereen ook kwetsbaar voor, wat je met een beetje kwade wil, manipulatie van de kant van de Messias zou kunnen noemen: hij weet feilloos de pijnlijke plek aan te raken bij zijn tegen- en medestanders om zo van iedereen alles gedaan te krijgen. Let op dat Al-Masih specifiek spreekt over ‘jouw waarheid’. Messiah blijft wat dat betreft trouw aan zijn eigen postmoderne relativisme. Geloof, overtuiging, religie, het zijn uiteindelijk subjectieve aangelegenheden. Er zijn geen absolute waarheden, alleen individuele mensen die gebutst en gekraakt door het aards bestaan zich tastend en bevend een weg door het leven banen.

Soms komen die banen samen, zoals in hun gemeenschappelijke belangstelling voor deze Iraanse eschatologische figuur. Maar niemand is uiteindelijk te vertrouwen. Iedereen heeft een eigen agenda, die uiteindelijk boven die van de anderen gaat. De boodschap van Messiah, hoewel de cliffhanger een mogelijkheid openhoudt voor een verrassing in het tweede seizoen, is uiteindelijk een van teleurstelling en onbegrip. Om het legendarische credo van de islamitische Assassijnen maar te citeren: niets is waar, alles is toegestaan.