Op woensdag 2 september is kardinaal Adrianus Johannes Simonis, emeritus-aartsbisschop van Utrecht, overleden. Kardinaal Simonis is 88 jaar geworden. Over het vooruitzicht van de dood was kardinaal Simonis eerlijk: hij keek niet uit naar “het nauwe poortje dat ons straks allen te wachten staat. Het paradijs ligt daar achter, maar we moeten wel eerst alleen het avontuur aan.” De media besteden veel aandacht aan het overlijden. Een overzicht.

‘Meer een dorpspastoor’

In dagblad Trouw schrijft Vaticaankenner Stijn Fens een veel geprezen In Memoriam. Van vele verwensingen (“Simonis is dan al jarenlang samen met bisschop Gijsen de ideale schietschijf voor progressieve katholieken in ons land. Veel te conservatief, tegen homo’s en vrouwen en een zetbaas van Rome, klinkt het al te vaak om hem heen.”) naar een zachtmoedige herder, “die door zijn eenvoud mensen voor zich inneemt”, aldus Fens. “Meer een dorpspastoor met ­ouderwetse ­opvattingen dan een kille kerkleider.”

Te goed van vertrouwen?

Wim Houtman begint zijn herinneringstekst met de beruchte uitspraak “Wir haben es nicht gewusst” over de omvang van het seksueel misbruik. Tien jaar geleden op tv uitgesproken, en waarvan je wist dat deze zijn I.M. zeker zou halen. “Ad Simonis was een man die mensen vertrouwde. Hij hield van het contact met de (jonge) priesters in zijn bisdom. Soms wijdde hij hen ook als er twijfels waren over hun geschiktheid. Toen de schandalen aan het licht kwamen, toonde Simonis zich ‘zwaar teleurgesteld’ in de daders. ‘Natuurlijk stel ik mij dan de vraag of ik te goed van vertrouwen was. Alleen al vanwege het leed dat is aangericht, zal deze vraag mij nog lang bezighouden.’” memoreert de journalist van het Nederlands Dagblad.

Man van het midden

De Volkskrant kopt ‘Kardinaal Simonis werd gezien als harde conservatief, maar eindigde als man van het midden’. Sander van Walsum is opmerkelijk mild over de overleden kardinaal en vergeeft hem de Duitse faux pas. “Maar zelfs deze faux pas raakte in de vergetelheid. Soms wordt zijn naam nog liefkozend genoemd, als de man die innerlijk zo weinig gemeen had met de kille saneerder Wim Eijk die de armlastige kerkprovincie van hem erfde.”

Meer en meer waardering

Historicus en religiejournalist Jan Brouwers duidt de geschiedenis van SImonis op Katholiek.nl. Ook hier lees je de verschuiving van “uitgesproken conservatief” met veel tegenwind en weinig invloed naar een standvastige aartsbisschop die meer en meer waardering kreeg. Brouwers: “En ook toen hij aartsbisschop van Utrecht en kardinaal werd, deed hij dat omdat hij het als zijn plicht zag. Langzamerhand kreeg hij meer waardering toen de storm van de jaren zestig was gaan liggen. Ook toen bleek toen hoe standvastig hij was: hij was niet iemand die met alle winden meewaaide en steeds vooral betrokken bij mensen, ook in de jaren zestig: “Je hoorde niets anders dan slogans over een nieuw kerkbeeld en nieuw mensbeeld. De culturele en seksuele revoluties van 1968 kondigden zich aan, terwijl ik dagelijks te maken had met zieke en stervende mensen, jong en oud.”

Mensen nabij, in de luwte

Ex-KRO/RKK-baas Leo Fijen bewaart weer andere herinneringen aan Simonis. Hij vindt dat Simonis te kort zou worden gedaan hem alleen op het misbruikdossier aan te spreken. “Want diezelfde Ad Simonis ging na de vuurwerkramp van Enschede onmiddellijk de ziekenhuizen af. Dat was hij ook, steeds meer. Mensen nabij, in de luwte, als een goedmoedige pastoor die ook wat minder streng werd en steeds meer naar het midden van de kerk opschoof. In die zin is hij voor de KRO van grote betekenis geweest. Want hij bleef de zendtijd van de bisschoppen aan de KRO toevertrouwen. Zo is hij ook een sterke verbindende kracht geweest voor het katholieke achterland. Daar ben ik hem zeer dankbaar voor.”

Een Bollenstreker

Op de website van Omroep West wordt broeder Theo Blokland geïnterviewd. “Hij was een belangstellende man, altijd erg graag in ons midden. Hij zocht graag gemeenschap en wilde aanspraak hebben. Hij was altijd heel geïnteresseerd in het wel en wee van ons.”

Uitvaart

Op donderdag 10 september om 11.00 uur is de uitvaart in de Sint Catharinakathedraal in Utrecht (Lange Nieuwstraat 36). Vanwege de geldende coronamaatregelen is de uitvaart alleen toegankelijk voor genodigden. Omroep KRO-NCRV zal de uitvaartplechtigheid live uitzenden.

Op woensdag 9 september is er in de kathedraal tussen 12.00 en 20.00 uur gelegenheid om afscheid te nemen van kardinaal Simonis. Het is al mogelijk om in de kathedraal een kaars te branden voor de overledene, vanaf vrijdag 4 september is het tevens mogelijk in de kathedraal een condoleancebericht achter te laten. Vanwege de coronamaatregelen ligt er niet het gebruikelijke condoleanceregister om te tekenen: mensen kunnen een zelf meegebracht kaartje of briefje achtergelaten.

De emeritus-aartsbisschop van Utrecht overleed op 2 september 2020 in een hospice in Sassenheim.

Biografie kardinaal Adrianus Johannes Simonis

Jeugd:
Adrianus Johannes Simonis werd geboren op 26 november 1931 te Lisse. Hij was de oudste zoon in
een tandartsgezin van 11 kinderen. In 1945 ging hij naar het kleinseminarie Hageveld van het bisdom
Haarlem in Heemstede. Zes jaar later begon hij de priesteropleiding op het grootseminarie Warmond.
Na twee jaar als parochiepriester te hebben gewerkt, kreeg Simonis een studieopdracht in Rome.

Wijdingen:

Diakenwijding:
22 september 1956 door bisschop Huibers van Haarlem, in de kapel van Grootseminarie Warmond

Priesterwijding:
15 juni 1957 door mgr. Jansen, de eerste bisschop van Rotterdam, in de kathedrale kerk van St. Laurentius aan de Westzeedijk te Rotterdam

Bisschopswijding:
20 maart 1971 door kardinaal Alfrink en de overige residerende bisschoppen van Nederland in de kathedrale kerk van de HH. Laurentius en Elisabeth aan de Mathenesserlaan te Rotterdam

Kerkelijke loopbaan:

Na zijn priesterwijding werd Simonis door bisschop M. Jansen benoemd tot kapelaan van de parochie St. Victor in Waddinxveen. Een jaar later volgde zijn benoeming tot kapelaan van de parochie HH. Martelaren van Gorinchem te Rotterdam. Van 1959 tot 1966 studeerde hij in Rome Bijbelwetenschappen, eerst aan de Pauselijke Universiteit St. Thomas en vervolgens aan het Pauselijk Bijbelinstituut. Hij promoveerde cum laude tot doctor in de Bijbelexegese met het proefschrift Die Hirtenrede, over Jezus als de Goede Herder in het Evangelie van Johannes. In 1966 keerde hij terug in Nederland en kreeg hij een benoeming tot kapelaan in de parochie van het Allerheiligst Sacrament in Den Haag. Ook kreeg hij een bijzondere opdracht als ziekenhuispastor in het Rode Kruis Ziekenhuis in Den Haag.

Simonis werd door het episcopaat aangewezen als deelnemer aan de derde, vierde en zesde sessie van het Pastoraal Concilie (1966-1971) in Noordwijkerhout. Op voordracht van de Diocesane Pastorale Raad van het Bisdom Rotterdam werd hij in maart 1969 benoemd tot kanunnik van het Kathedraal Kapittel van Rotterdam. Na de dood van bisschop Jansen werd Adrianus Simonis op 30 december 1970 door paus Paulus VI benoemd tot de tweede bisschop van Rotterdam. De bisschopswijding vond plaats op 20 maart 1971 Rotterdam. Op 9 juli 1983 maakte paus Johannes Paulus II bekend dat hij mgr. dr. A.J. Simonis met ingang van 27 juni 1983 had benoemd tot coadjutor van de aartsbisschop van Utrecht, kardinaal Willebrands.

Een aantal maanden later, op 3 december 1983, werd mgr. Simonis geïnstalleerd als aartsbisschop en was daarmee de 69ste opvolger van St. Willibrord. Op 25 mei 1985 creëerde de paus hem tot kardinaal van de Heilige Kerk van Rome. Daarmee was hij kardinaal-priester van de titelkerk St. Clemens in Rome. Op 14 april 2007 aanvaardde paus Benedictus XVI de ontslagaanvraag van Simonis, die in het voorafgaande kalenderjaar 75 werd. Op 11 december 2007 werd zijn opvolger bekend gemaakt: mgr. dr. W.J. Eijk, bisschop van Groningen-Leeuwarden. Op 26 januari 2008 nam mgr. Eijk bezit van de aartsdiocesane zetel en was kardinaal Simonis met emeritaat.

Bijzondere verantwoordelijkheden:

  • Voorzitter van de Nederlandse Bisschoppenconferentie
  • Lid van de Congregatie voor de Instituten van het Gewijde Leven en de Sociëteiten van het
    Apostolisch Leven
  • Lid van de Congregatie voor de Katholieke Vorming (Seminaries en Opleidingsinstituten)
  • Lid van de Pauselijke Raad ter Bevordering van de Eenheid van de Christenen
  • Voorzitter van de Permanente Raad van het R.-K. Kerkgenootschap in Nederland
  • Lid van de Bisschoppelijke Doctrinaire Commissie (BDC)
  • Lid van de Raad van Europese Bisschoppenconferenties (CCEE)
  • Bisschoppelijk referent voor het themaveld Pelgrims (Bedevaarten)
  • Groot-Kanselier van de theologische faculteit van de Katholieke Universiteit Nijmegen
  • Lid van de Synoderaad
  • Onderscheidingen:
    Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw en Ridder Grootkruis in de Orde van Oranje Nassau (de
    hoogste graad in deze civiele orde)

(bron: Aartsbisdom.nl. Foto:

Bezoek Paus Johannes Paulus II aan Nederland; de Paus met kardinaal Simonis na aankomst
Foto: Croes, Rob C. / Anefo. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:JohannesPaulusSimonis1985.jpg)